Leiderschap bij de overheid

Een groepje gemeentesecretarissen komt maandelijks bijeen om ervaringen met het runnen van een gemeentelijke organisaties uit te wisselen.Ik was gevraagd om te komen spreken over communicatie en leiderschap. 

De gemeentesecretaris is de hoogste ambtenaar van een gemeente. De topmanager dus, naast de politieke leiding die vanuit het College van Burgemeester en Wethouders wordt uitgeoefend.

Ik vertelde tijdens dezer bijeenkomst onder andere dat het profiel van een manager anders is dan dat van een leider. Een manager is goed in het beheersen van complexiteit en krijgt dingen voor elkaar door plannen en organiseren. Een leider is gericht op verandering en bindt mensen aan zich en aan een gezamenlijke ambitie. Je hebt beide types nodig want er zijn maar weinig mensen goed in beide. Al kun je met managers een heel eind komen in het beter leren leidinggeven.

Manager of leider?
Ik vroeg de dames en heren hoe ze zichzelf eigenlijk zagen: als leider of als manager. Het is grappig dat vrijwel iedereen die ergens de baas is zich liever als leider dan als manager ziet. Zo ook in dit gezelschap. De discussie leverde mij een interessant kijkje op in de uitdagingen van het leidinggeven in een politieke omgeving. Conclusie: je moet wel heel sterk in je schoenen staan om in dit soort organisaties een effectieve leider te kunnen zijn.

Daarvoor is het immers belangrijk om vanuit persoonlijke ambities en overtuigingen te werken. En op basis daarvan heldere prioriteiten stellen waar je gedurende langere tijd consequent aan vasthoudt. Leiderschap betekent ook: De moed hebben de gemoederen af en toe flink in beweging te brengen, maar ook staan voor je organisatie en voor je mensen.

Politieke zelfmoord
Bij de overheid krijgen deze zaken een heel eigen dynamiek. Daar ben je als hoogste ambtelijke baas weliswaar verantwoordelijk voor de organisatie maar je zit niet volledig zelf aan het stuur. De politiek stuurt, jij voert uit. En het bijzondere van de politiek is dat je daar dingen kan afspreken die volstrekt onrealistisch of tegenstrijdig zijn. De politiek kan vandaag besluiten linksaf te gaan, om volgende week toch maar weer naar rechts te gaan. De politiek kan ongestraft elke dag nieuwe prioriteiten stellen, afhankelijk van de waan van de dag.

En daar sta je dan als hoogste baas van een ambtelijke organisatie. Je medewerkers verwachten dat jij weet wat je wilt, een inspirerende koers uitzet en consequent stuurt. En dat je staat voor je organisatie, dus onrealistische verwachtingen weet om te buigen naar realistische doelen en plannen. Maar de gemeentesecretarissen zijn eensgezind: te veel ‘staan voor je organisatie’ betekent politieke zelfmoord. Je moet soms ‘opzij stappen’ en de politieke krachten accepteren, inclusief de ambiguïteit die dat voor je organisatie oplevert. De hoop is dus gevestigd op inspirerend en consistent leiderschap vanuit de politiek. Maar wethouders en ministers die dat kunnen zijn zeldzaam.

Michiel van Delden is managing partner bij C-Suite Leadership Communication.

Recommended Posts